Adriaan van Dis, de moksi meti van Zomergasten

27 Augustus 2012




Zondagavond half acht loop ik bij Leo, mijn favoriete Chinees in Oost, binnen. Daar zat uitgerekend de lezer die mij een week geleden een dringende mail stuurde, waar mijn recensies van Zomergasten dit jaar bleven. Ik moest hem nu wel een antwoord geven:
'Ben gestopt met kijken. Die Jan Leyers is compleet humorloos. Hij zit daar maar mooi te wezen en zijn vooraf ingestudeerde riedel op te lepelen. Hadden ze maar iemand zoals Nelleke van der Krogt genomen, of zo, die is grappig. Zoals het nu is, kap ik ermee.'
'Maar vanavond is het Adriaan van Dis. Je MOET kijken.'

Adriaan van Dis. Wat vond ik hém goed als presentator. Ongeëvenaard. De Koning van Zomergasten. Dit prikkelde mijn nieuwsgierigheid dusdanig, dat ik mijn tjauwmin moksi meti speciaal achterover schrokte, mij naar huis spoedde, en net op tijd voor de buis ging liggen (ja, ik lig voor de buis). Met mijn kladblok. Voor Adriaan van Dis, de moksi meti speciaal van Zomergasten.

Adriaan schitterde, ondanks Jan Leyers. Eigenlijk had hij geen interviewer nodig. Hij overrulede hem. En, oh boy, wat was dat goed. Ik slaakte een zucht van opluchting.

Adriaan is dus geen tuttebel. Ja, dat dacht ik. Ik dacht: Adriaan is een tuttebel. Zo'n gemanieerde nicht met een onberispelijke smoel en een overdreven hang naar keurigheid en fatsoen. Fatsoen, daar heeft hij het een paar keer over gehad in de avond, daar had hij blijkbaar een appeltje mee te schillen, of hij heeft mij horen denken dat ik dat dacht, over hem. Je weet het ook nooit, met die morfologische velden en zo. Hij had zich toch die hele uitzending een beetje voor mij uitgesloofd, dat zei hij zelf: hij was benieuwd of we het dit keer saai zouden vinden. Dat was ik, die was gestopt met recenseren omdat het te saai was. De grote Adriaan had telepathisch begrepen dat het zo niet langer kon, en daar ging hij een stokje voor steken, of zijn beste beentje voor zetten, of whatever. Maar goed, fatsoen, dus, was niet iets dat je aan de buitenkant zag, was zijn wijze les aan ons: die weduwe Rost van Tonningen kon daar wel de chique dame uithangen, met haar oorknopjes, haar knotje, haar gekruisde beentjes en haar kakkineuse tongval – hij viel op dit soort vrouwen – van binnen had ze geen greintje fatsoen. Nee, ze was een zwijn. Een zwijn met een fatsoenlijk uiterlijk. Hijzelf mocht er ook zo fatsoenlijk uitzien als de weduwe, we moesten maar niet denken dat hij van binnen een zwijn was, want, afgezien van een fantasiedrift die hij van zijn vader zou hebben geërfd maar nooit in de praktijk had gebracht, had hij het hart op de juiste – linkse – plaats. Dus gaf hij om mismaakte babytjes, om alleenstaande moeders met drie zonen die Nikes willen in Lelystad, om kindhoertjes van de Jappen in Indonesië, arme negertjes in Zuid Afrika, chimpansees die een stuk zeep te vreten kregen en om Francis Bacon.

Adriaan van Dis was geen tuttebel maar een spraakwaterval. Waarvoor dank. Wat heeft hij zich destijds vreselijk moeten inhouden, toen hij interviewde! Hij was zo bedeesd. We leerden veel over hem: dat hij een spraakwaterval was omdat hij als kind eigenlijk ADHD had, al bestond dat toen nog niet, dat hij mishandeld werd door zijn vader en zijn 3 halfbloedse zussen, maar nu te oud was (65) om zich daar nog druk over te maken (wat ik een goed idee vind), dat hij zijn vader tartte door te gaan stampen in de gang als hij zich opsloot om te tellen (zijn vader had een oorlogstrauma, hij had vast drenkelingen van het reddingsvlot afgeduwd had Adriaan bedacht, en dat trauma uitte zich in zich zo nu en dan opsluiten om te gaan tellen en zijn zoon dagelijks slaan), dat hij dat verwekte door het ouderlijk huis schoon te maken, dat hij daar een voorliefde voor schoonmaakmiddelen aan over heeft gehouden ('Bleekwater ruikt lekkerder dan Chanel' en ik dacht dat hij 'Eau de Chanel' er achteraan voegde, maar het was gewoon Eau de Javel, want een grapjas is Adriaan ook niet, helaas, maar dat vergeven we hém wel), dat hij en Youp van 't Hek een fantasiegezin hadden, waar iedereen lief, leuk, mooi en rijk was, dat hij dat gezin tot zijn 16de had, wat knap lang is, dat hij 10 jaar in analyse is geweest, wat ook knap lang is, dat hij na 6 jaar dacht: ik ben hiermee klaar, maar dat hij toch maar 4 jaar doorging, wat (sorry, het is niet anders) wederom knap lang is, dat het remigrerende gezin geconfronteerd werd met vooroordelen ('dubbelebonnenvreters', 'Indiëgangers zijn rijk en hebben allemaal in paleizen gewoond, met bediendes'), dat zijn vader een goede minnaar was, dat hij dat fijn vond om te weten, dat hij dat ergens een beetje gek vond dat hij dat fijn vond om te weten, dat hij als kind een panopticum had, wat een verzameling enge dingen is meende ik te begrijpen, want hij hield ervan om te griezelen, dat hij 'een gemene tong' had, en 'hele nare dingen kon zeggen', dat hij nergens in geloofde, maar dat hij best iets wilde verzinnen om in te geloven, dat hij dus ook best een beetje katholiek zou kunnen worden (beslist níet à La Reve, corrigeerde hij de smart ass opmerking van Jan, maar hoe dan wel werd niet gevraagd) , want hij geloofde in het verzinsel, dat hij geloofde dat mensen iets nodig hebben om te geloven, dat hij van Breytenbach, een kunstzinnige Zuidafrikaanse dude, op de campussen voor de ANC moest spioneren, dat hij daar snel mee ophield omdat hij geen held was, dat hij geen held was, dat hij vroeger helemaal geen linksert was, maar lid van de JOVD en dat hij toen vond dat vrouwen geen broeken mochten dragen, dat hij dat nog steeds vond maar dat niet van de daken moest schreeuwen, wat hij toch deed, en leuk scheen te vinden, dat hij nu een 'bewuste kiezer' was, dat hij zich afkeerde van de TV op het moment suprême toen Armstrong (R.I.P.) de eerste stap op de maan zette omdat hij vond dat de VS maar eerst voor hun eigen volk behoorlijk moesten zorgen voor ze aan zulke extravaganties begonnen (wat mij aan die vermaledijde toeristische ruimtereizen deed denken), dat zijn familie gierde van het lachen bij het vertellen van jappenkampverhalen over wat ze toen kookten of elkaar cadeau gaven, dat zijn moeder haar dochter van 14 verborg als de Jappen langs kwamen zodat ze haar niet meenamen als prostituée, dat zij later stiekem een abortus regelde voor een 16 jarige klasgenote van Adriaan, dat hij daar trots op was, dat hij alle nieuwe electronische apparaten bezat en in de klout werkte, met Office 365, dat hij een aan-en-uit-knop had op zijn voorhoofd om negatieve gebeurtenissen om te zetten in positieve gewaarwording, dat hij nooit iets mankeerde, maar nu wel 'iets vreemds' had waarvan de artsen nog niet weten wat het is (doorvragen! Doorvragen! Waar precies? Wat zijn de klachten?), in Bergen aan Zee is geboren en getogen, in Parijs heeft gewoond, vandaag naar de Achterhoek verhuist en in Bergen- 'Waar bergen we die vent op?' begraven wilt worden.

Dat hij Afrikaans kan wisten we al.

'Ik ben nog lang niet dood. Ik heb nog boeken in mijn hoofd. In die zin ben ik een optimist. Een wanhopige optimist.' Aan het einde schudt hij de hand van Jan en geeft hem een knipoog. Zij hebben dat varkentje gewassen. Zij hebben Zomergasten in zijn oude glorie hersteld. Adriaan, je was mijn favoriete Zomergastenpresentator aller tijden, maar als gast was je subliem.

Na de uitzending kwam hij in close up in beeld in een reclame voor de VPRO. Zelden zo'n lelijke kop van hem op TV gezien. De cameraman heeft de nacht ervoor vast en zeker op de grond geslapen.


Op Nurks gepubliceerd.

- Aanraders -

Lord of the Vuvuzela

And now for something completely different, I dare present you Dause von Kippfest, Lord of the Vuvuzela, in his latest clip: Meer van Kippfest op Marhime.com en Nurks....

(lees meer)

Erwin

Zodra kunstenaars beroemd worden, en zeker als ze mega-(wereld-) beroemd zijn, neig je te vergeten dat ze kunstenaars zijn. Dat rijk worden, die zakelijkheid, dat is numero due. Dan schrik je, of in ieder geval schrik ik, ervan te beseffen dat ze een klein hartje hebben. Want dat is het juist: kunst...

(lees meer)

Zomergasten recensie: Dick Swaab

afb: Cor Jaring Het eerste fragment dat neurowetenschapper Dick Swaab ons voorschotelde in deze aflevering van Jelle Brandt Corstius' Zomergasten was geen film maar een schilderij, het beroemde “Anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp” van Rembrandt. Hij wist te vertellen dat het niet geheel oors...

(lees meer)

Zomergasten recensie: Step Vaessen

Dat Al Jazeera een puike site had, met het meest objectief nieuws dat je je heden ten dage kan voorstellen had ik al door (de afdeling “In depth” heeft mijn voorkeur), nu vertelde Step Vaessen aan Jelle Brandt Corstius in Zomergasten dat de zender ook geweldig is. Ik zou dat niet van iedereen ze...

(lees meer)

Zomergasten recensie: Guy Verhofstadt

Irene raasde over North Carolina en we hadden Guy Verhofstadt de hele avond op TV. Als kind werd zijn mond afgeplakt omdat hij teveel kletste, en je zag in de ogen van Jelle dat hij dat drastische middel maar al te graag zo nu en dan tot zijn beschikking had willen hebben. Eenmaal op gang, was Guy-s...

(lees meer)

Zomergasten recensie: Erik van Lieshout

Gisteren in Zomergasten, “één van de meeste succesvolle Nederlandse kunstenaars op dit moment”: Erik van Lieshout. Het zal aan mij liggen, maar ik had nooit van de beste man gehoord. Terwijl hij nota bene van mijn generatie blijkt te zijn, stelde ik verbaasd vast na enig speurtocht: al die tij...

(lees meer)

Jelle & Paulien

Het was weer eens gezellig gisteren bij Jelle. Ben ik de enige die vond dat die twee angstwekkend goed bij elkaar pasten? Waren we aanwezig bij de geboorte van iets moois? Of is een van die twee gay? Allebei? Dat zou zomaar kunnen, ik heb het lang niet altijd door.Eindelijk kon ik de hele aflevering...

(lees meer)

Zomergasten recensie: Lilian Gonçalves-Ho Kang You

[Waarschuwing vooraf: dit artikel bevat gruwelijke beschrijvingen] Het is een dun koordje waar je op balanceert als presentator van een kwaliteitsprogramma als Zomergasten: aan de ene kant wil je de kijker iets te bieden hebben. Je verkoopt hem geen knollen voor citroenen. Het moet body hebbe...

(lees meer)

Jezus & Paul

Paul Verhoeven vertelt ons met een onweerstaanbaar gebrek aan pretenties dat hij zijn film over een militante Jezus niet kan maken uit gebrek aan financiering. De grefo's uit de VS blijken niet gecharmeerd van zijn ideetje. Hierbij roep ik mijn lezers op om een kleine bijdrage te storten op gironumm...

(lees meer)