Recensie: Orlando

9 September 2013



Virginia Woolf


[Recensie: Orlando. Gezien: zondag 8 september 2013, Stadsschouwburg Amsterdam.]

Op de vloer liggen grote planken die open en dicht kunnen, bedrukt met iets dat op het scherm wordt geprojecteerd: een reusachtige, kunstzinnige caleidoscoop. Het decor en de kleren geven het tijdsbestek aan – Orlando leeft honderden jaren, moet u weten. In 1500 is het ouderwets op het scherm, met een puzzel van perkament en oude kaarten, het moderniseert gaandeweg.
De actrice, een Vlaamse met een godzijdank zelfs voor mij verstaanbaar accent, draagt aanvankelijk een stug jakje boven haar lange jurk: ze is een man. Na een eeuw of zo gaat de vest uit en komen de zijden mouwen te voorschijn: ze is nu een vrouw.

Orlando is een verhaal over gender. Het is natuurlijk meer dan dat. Het is filosofie, poëzie, geschiedenis, talent en ontplooiing daarvan. Het is zoveel. De stijl van de prachtige vertaling/bewerking (van de actrice zelf, Katelijne Damen) klopt, hoor ik van de Amerikaanse schrijfster die mij vergezelt. Zij heeft het origineel van Virginia Woolf gelezen. Ik niet: ik heb alleen in de jaren '80 of '90 de mooie verfilming ervan gezien, met Tilda Swinton in de hoofdrol. Zij vertelt mij ook dat het verhaal op het leven van de auteurs grote liefde Vita Sackville-West is gebaseerd. Zoals in dat trieste moment aan het einde, wanneer Orlando's huis een museum is geworden. Als vrouw mocht Vita het familiekasteel niet erven – dat kregen haar broers. Idem wanneer Orlando terug keert in Engeland na haar verblijf in Constantinopel en bij de zigeuners: 'The chief charges against her were (1) that she was dead, and therefore could not hold any property whatsoever; (2) that she was a woman, which amounts to much the same thing.'

Na een kwartier stappen de eerste toeschouwers al weg. Na een half uur nog een. Wisten ze niet dat het een monoloog zou zijn? Monologen zijn lang om uit te zitten. Of werden zij, net als ik, gek van de dictie van de actrice? Van de verkeerde pauzes tussen woorden, de twee...... en een halven, de een......... vrouw zoals ikken. Van de ingeslikte punten en komma's, waardoor sommige zinnen naadloos aan elkaar geregen leken.

Het is een ziekte. De pest van deze tijd. De lepra van de verkeerde adempauzes. In films heb je het veel, zelfs in dure producties met doorgewinterde acteurs. Amerikaans en Nederlands vooral. Ik vraag me af wanneer mensen in het echt zo gaan praten. Een kwestie van tijd: jongeren nemen alles over van het scherm - ze praten nu al zoals in Amerikaanse series. Nu in deze monoloog is het ondraaglijk. Ik dwing mezelf tot genieten: luister naar de magnifieke vertaling, naar de diepgravende gedachtes, aanschouw de gebaren, de driften, de ingetogenheid. Kijk naar deze mooie actrice, naar haar indringende spel. Focus. Maar hier zijn de pauzes weer, telkens weer, en ik bijt in mijn opgerolde poncho. ARGHHHHH.

Midden in de zaal zit de techniek. Naast mij zo ongeveer. Een van de techneuten, een pafferige lelijkerd met aanwezigheidsdrang verzat aldoor en kuchte onophoudelijk. Ontsla hem! Het is hier geen soostheater, maar de Stadsschouwburg van Amsterdam, het fijnste toneel der Nederlanden! Als je hier niet in alle rust kan luisteren naar een lange monoloog dan is het einde van de Kunst nabij. Wie je ook moet ontslaan is de architect die deze constructie heeft bedacht. Werkt prima bij popconcerten, maar bij modern theater? Waar elke halve minuut aan stilte zijn betekenis door de zaal moet dragen? What was he thinking?

Ik bijt weer in mijn opgerolde poncho. Geniet! Geniet van de prachtige voorstelling. Geniet van Orlando, miraculeuze verschijning, mooiste bedenksel van de twintigste eeuw.

Toen wij de zaal ingingen was het zomer. Toen wij de zaal uit gingen was het herfst. Net als Orlando zweefden wij door de tijd.




Tags: m/v, liefde

- Aanraders -

Dwang

In mijn jonge jaren hoorde je vaak het credo: "Een man kun je niet veranderen als die zelf niet wil." Na de helft van de mannelijke bevolking van Amsterdam te hebben versleten weet ik: "Wil je een man houden dan MOET je hem veranderen, VOORAL als hij niet wil." Het zit simpel in elkaar: de mannen...

(lees meer)

Het vrouwenquotum

De discussie over het quotum voor vrouwen aan de top is weer opgelaaid. Grosso modo twee kampen: - de voors - de tegens Waarbij de tegens het op een nieuwe boeg gooien. De mantra VROUWEN ZIJN LUI wordtnet zo vaak herhaald tot de vrouwen, die van zichzelf al niet zo sterk in hun schoenen staan...

(lees meer)

Baas in eigen buik!

Er woedde eventjes een golf van verontwaardiging om deopen briefvan Mariska Orbán-de Haas aan VVD-Kamerlid Jeanine Hennis-Plasschaert in het Katholiek Nieuwsblad. Daarin, maar ook in de daarop reagerende goedbedoelde uitlatingen, veelvuldig genoemd: ‘De pijn en het verdriet van een abortus.’ ...

(lees meer)

Amour

Moi je suis vieille et très très très fatiguée. Mais par contre je suis plus heureuse que je ne l'ai jamais été. J'ai redécouvert le pouvoir de l'amour. Non pas l'amour romanesque, mais l'amour universel, l'amour qui est plus fort que la haine, l'amour qui est le ciment du monde. L'amou...

(lees meer)

Wit paard

Een wit paard is geen paard, volgens de Chinese wijsgeer Gongsun Longzi. Wat is dan een prìns op een wit paard? Zover het collectieve bewustzijn van de westerse vrouwen terug in de tijd reikt, hangt die zogenaamde prins als een wolk boven hun geluk. Het begint als meisje. Al eeuwen worden zij ...

(lees meer)

Valentijn

14 februari mag dan wel Sint Valentijnsdag zijn, de Dag van de Liefde, de dag dat je een brief krijgt van een stiekeme aanbidder, dat je vaste maat je trakteert op iets lekkers zoals eens flinke aandacht om maar iets zeldzaams te noemen, vandaag is het de Dag van de Maîtresses. Zegt mijn bloemiste...

(lees meer)

Ego

"Een groot ego staat het geluk alleen maar in de weg." Aldus Gummbah, in een historische uitzending van "Katja & Sophie", waar pannelleden van diverse minderheden het moesten hebben over humor. Wat hij precies zei is dit: "Wat ik een beetje mis bij de gekwetste medemens is dankbaarheid. Want ge...

(lees meer)

Kashimashii

Drie vrouwen bij elkaar in één karakterteken van de Japanse taal. Rara wat betekent dat? "Luidruchtig". Echt waar. In het Chinees betekent dat karakter weer totaal iets anders, al ben ik straal vergeten wat. "Luidruchtig". Dat ìs wat je krijgt als je drie vrouwen bij elkaar zet. Vrouwen pràten. ...

(lees meer)

Seks

19 september 2011 was een interessante TV-avond. We haddenTegenlichtdat altijd top TV is, maar we hadden ookCafé de Liefde, waarin een jongen in de twintig bekent seksverslaafd te zijn. Hoe verslaafd? Hij kijkt 2 uur porno per dag en trekt zich daarbij één keer af. Tot zover ga je ervan uit dat...

(lees meer)