La Chanson de Roland

13 Oktober 2016



Op weg naar De Beul (in dit geval de fysiotherapeute, maar het had net zo goed de mondhygiëniste kunnen wezen) stop ik bij de lampenwinkel en koop daar 4 Franse Livres de Poche. Dat de lampenwinkel Livres de Poche verkoopt zal heden ten hipsters dagen niet opvallen, gezien alles wat aan middenstand verrijst een minstens dubbele functie heeft, in mijn jeugd zou dat tot lezersvragen hebben geleid.

 

Een van de aangeschafte boeken, La Chanson de Roland (het Roelantslied), moesten wij in groep 4 (sic) van de basisschool lezen, in normaal Frans wel te verstaan. U kent het waarschijnlijk ook: het betreft een vroeg-historisch verhaal featuring o.a. de mignon neef van Karel de Grote, die in het Pyrennese Roncevaux (Oud Frans Rencesvals, huidig Spaans Roncesvalles) blazend op de oliphant ten onder gaat. Ik was reuze benieuwd of er nog iets was blijven hangen.

 

It blew my mind.

 

Wat een taal, dat Oudfrans! In de 11de eeuw waarin het op schrift is gesteld zat het nog best dicht op de Romeinse bezetting en dus zeer op het Latijn gelijkendi. Maar, verrassend genoeg, ook op het Engels. Het origineel in mijn uitgave, het Manuscript van Oxford, was dan ook in Anglo-Normand geschreven. Ik had nog nooit van het Anglo-Normand gehoord en werd aangenaam verrast door de ontdekking van deze metastase van het Oudfrans die niet minder dan één van de moedertalen van het huidige Engels bleek te zijn. Nooit zo duidelijk zag ik de verwantschap tussen die twee talen. Een regelrechte eye opener: daarom geef ik de vertaling van een Frans woord automatisch in het Engels! Op een of andere manier liggen die twee talen veel dichter bij elkaar in mijn hoofd dan het Nederlands en het Frans (terwijl ik het Nederlands dagelijks bezig en het Engels niet).

Sommige woorden van dat Oudfrans die in huidig Frans helemaal vervormd zijn, vind je bijna heel terug in hedendaags Engelsii.

 

Epische liederen waren de actiefilms van destijds. In eerste instantie mondeling overgeleverd, door troubadours die van hof naar hof toerden, door grote gedeeltes van Europa, in verschillende talen.

 

Een belangrijk verschil met de huidige verhalen: ze zitten tjokvol liefde. Niet van ridders voor wonderschone prinsessen nee, want die laatste komen er zo goed als niet in voor, maar van de ene oorlogszuchtige ridder voor de andere. En niet enkel genegenheid, mind you, echt full blown AMOUR, weliswaar zonder beschrijvingen van seksuele handelingen, maar toch. Waren ze allemaal gay? Is dit homolectuur? De doelgroep in ieder geval niet: de luisteraars waren net zo goed de hofdames in al die kastelen waar de minstrelen optraden.

Van mijn studie Klassiek Japans weet ik: homo- (wat zeg ik? pedo-!) seksualiteit was in het shogunaat absoluut geen taboe. Elke kasteelheer qui se respectait had zijn opeenvolgende minions, jongens (lees: kinderen) die zijn beschermelingen werden en met wie hij het bed deelde tot zij te mannelijk werden en vervangen door vers vlees. Gezinnen deden een moord om een kind zo'n positie te zien toegekend krijgen, die garant stond voor levenslange eer en rijkdom. Vrouwen, daar trouwde je mee voor het nageslacht en had je enkel seks mee als het echt moest. Blijkbaar was homoseks in de opinio communis lekkerder, zo niet het enige lekkere.

 

In La Chanson de Roland zie ik stoere binken die 90% van het verhaal elkaar de hersens in slaan de andere 10% elkaar hun liefde verklaren, en overmand worden door emotie, als de vriend in de strijd valt. Ze huilen tranen met tuiten geheel openlijk en ja, ze vallen zelfs ronduit flauw. En niet omdat ze teveel bloed hebben verloren.

Karel himself wordt geacht flink van de kaart te zijn geweest na de dood van lievelingetje Roland.

 

[vs 2878, Franse vertaling]
de son cheval il descend, se précipite,
il prend le comte entre ses deux bras ;
il s'évanouit sur lui, tant il est étreint par l'angoisse.

L'empereur revient de sa pamoison
[ridders laten hem tegen een boom leunen]
Charles s'évanouit, il ne peut s'en garder.
charles le roi revient de sa pâmoison.
[...] En toute foi et tout amour Charles le plaint :

[...] je ne serai jamais un seul jour sans souffrir pour toi.
Comme vont déchoir ma force et mon ardeur ! [...]”
et à pleines mains il s'arrache les cheveux.

[...] C'est désormais dans la douleur que je gouvernerai mon royaume ;
je ne serai pas un seul jour sans pleurer ni me plaindre.
[...] Je souffre tant que je voudrais ne plus vivre ! ”sa barbe blanche, il commence à l'arracher,
et à deux mains les cheveux de sa tête.
Cent mille Français tombent par terre évanouis. ”

Roland viel ook flauw toen zíjn geliefde Olivier died in battle.

[vs 2024]
Quand Roland voit que son ami est mort,
tout étendu, face contre terre,
avec tendresse il se met à le regretter :

Compagnon, sire, quel dommage pour vous si hardi !
Des jours, des ans nous avons été ensemble ;
tu ne me fis jamais tort, jamais je ne t'en fis.
Te voilà mort ; quelle douleur pour moi que de vivre ! ”
Et à ces mots, le marquis s'évanouit
sur son destrier qu'on appelle Veillantif.

Heden ten dage zie je nooit de held van een actiefilm in katzwijm vallen. Flauwvallen is het prerogatief van vrouwen. Het tekent zwakte en is niet verenigbaar met het stoere imago van de mannelijke held.
Vrouwen vielen toen echter niet flauw maar meteen morsdood, zo lezen wij. Aude, de promise van Roland, één van de twee dames die (uiterst kortstondig) in het verhaal verschijnen, komt in Aken aan Karel vragen waar Roland nou blijft, en sterft ter plekke door de schok (vs 3721).

Een ander verschil met huidige actiefilms is humor. Maar wellicht vind ik het enkel grappig omdat ik een dochter van mijn tijd ben, en is het de occasionele potsierlijkheid die tot mij spreekt, waar het in die tijd bloedige ernst was. Wat het in de eerste plaats sowieso was, dus waar heb ik het over.

Of dat allemaal iets van het toenmalige echte leven is valt te bezien. Het was immers niets meer en niets minder dan big time showbusiness.

 

NB: “Munjoie!” (Fr = monjoie) was de cri de guerre van Karel.

NB 2: Roland is verraden door de zwager van Karel. Het ging zo:
Iemand zei tegen Karel: de Saraceen die hier heerst zal vast opgeven als je hem overlaadt met cadeaus en hem in leven laat als jouw vazal.
Karel: OK. Wie gaat hem deze boodschap brengen?
Roland: Ganelon.
Ganelon wordt terstond boos, laat de handschoen vallen die Karel hem aanreikt, en zint op wraak.
Hij vertrekt naar de Saraceen Marsile en vertelt waar en wanneer hij Roland kan vinden. De beste generaal van Karel uitschakelen zal de rest van zijn leger dodelijk verzwakken, is het plan.
Ganelon rijdt daarop terug naar Karel en zorgt dat Roland de achterhoede leidt. Zo treft Marsile Roland en zijn eenheid in Roncevaux en richten de Saracenen een ware slachting aan.
Met Ganelon loopt het ook niet al te best af, overigens. Karel lustte hem natuurlijk rauw en liet hem vierendelen. Ook dit wordt in alle gore details weergeven.

 

 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

i

Reis Magnes, que fais tu?” vs 3611, 'Carles li magnes velz est” vs 905 vostre, nos, ad num, vunt, ire, etc etc

ii
elme
Engels = helmet
Frans = casque

cuard
Engels = coward
Frans = lâche)

la cuntree
Engels: the country
Frans: la campagne

Andere tonen de gedeelde afkomst:
angle
Frans = ange
Engels = angel

oilz
Frans = yeux
Engels = eyes!

In het Frans zou je oilz als oalz uitspreken. Maar in het hedendaags enkelvoud oeil ontbreekt die a-klank. Je zou bijna geloven dat back in those days de diftongue oi als oï klonk. Of toch oalz, want dat lijkt weer meer op eyes. Ik laat me meeslepen.

Tags: recensie

- Aanraders -

Recensie van Boek [256 blz.] van Oxysept alias Robert van Eijden

“Ik ben niet gek. Ik hou gewoon niet van verandering.” Aldus Oxysept in zijn eerste papieren worp. Rectificatie: in zijn eerste papieren roman. Want papieren worpen, die had Oxysept in alle soorten en maten, maar een roman tot nu toe nog niet. Nu is dit gewoon een leugen. Een fikse, g...

(lees meer)

A Girl is a Half Formed Thing

Performer: Aoife Duffin Director & script: Annie Ryan Book: Eimear McBride all-female production For you. You'll soon. You'll give her name. In the stitches of her skin she'll wear your say. Mammy me? Yes you. Bounce the bed, I'd say. I'd say that's what you did. T...

(lees meer)

900 Dagen

De vrouw schuifelt moeizaam door haar propvolle en donkere huisje. “Ik word stram van het thuiszitten” verduidelijkt ze “Ik moet meer bewegen.” Ze pakt een envelop, legt die op tafel en wijst op de afzender: “Van het Kremlin.” Zij trekt er met langzame handen een brief uit. Het is ...

(lees meer)

Heathcliff was een neger

Terug van Rialto voor de laatste Wuthering Heights die daar sinds deze week draait en die wij per se wilden zien. Wat. een. film. Gonst nog na in hoofd en hart.Wat mij betreft de beste bewerking tot nu toe. Die canonische verhalen kunnen maar niet genoeg verfilmd worden, zo blijkt weer. Reg...

(lees meer)

Adriaan van Dis, de moksi meti van Zomergasten

Zondagavond half acht loop ik bij Leo, mijn favoriete Chinees in Oost, binnen. Daar zat uitgerekend de lezer die mij een week geleden een dringende mail stuurde, waar mijn recensies van Zomergasten dit jaar bleven. Ik moest hem nu wel een antwoord geven: 'Ben gestopt met kijken. Die J...

(lees meer)

Lord of the Vuvuzela

And now for something completely different, I dare present you Dause von Kippfest, Lord of the Vuvuzela, in his latest clip: Meer van Kippfest op Marhime.com en Nurks....

(lees meer)

artZuid

Zelfs een cultuurcynicus wil wel eens naar de Schone Kunsten. Vooral als het mooi weer is, de tentoonstelling buiten is in de lekkere lentelucht en de Koningin haarzelve de moeite heeft genomen de opening te komen verrichten, helemaal uit Den Haag. Restte niets anders op dan het zo mogelijk aculture...

(lees meer)

Quand on ne correspond pas à l'image

Par exemple quand unetelle me voit IRL et est confrontée par mon vieillissement. Celà la trouble quelque part, elle qui acccorde beaucoup de valeur à l'esthétique et à d'autres privilèges de la jeunesse. Elle veut faire comme si de rien n'était. Mais cette fois, elle n'envoie pas les photos. ...

(lees meer)

Mrs. President

Bye Hillary! Wat een gemis. Zo'n vrouw als president van de Verenigde Staten! Ik had dat toch willen zien gebeuren voordat ik naar de Eeuwige Jachtvelden vertrek. In plaats daarvan zullen we het nu moeten doen met Barack Obama, another big white man. White? Ja. Behalve een beetje kleur in zijn gezic...

(lees meer)